Renovatie Gentse Boekentoren duurt vier jaar

De Universiteitsbibliotheek van de UGent en het voormalig Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde (HIKO) vormen het grootste bewaard gebleven meesterwerk van Henry van de Velde. Op 1 maart 2012 vat de eerste fase van de restauratie aan. Eén van de grote uitdagingen van de restauratie zijn de betonnen gevels. Vooral het betonrot baart veel zorgen. Bij de restauratie zal de betonhuid over enkele centimeters worden verwijderd door middel van waterstralen onder hoge druk waarna een nieuwe betonhuid wordt aangestort.

De belangrijkste zichtbare ingrepen situeren zich in het vroegere museum van het HIKO (huidig PC-knooppunt) dat wordt uitgebreid met een ondergrondse verdieping en een mezzanine om een maximaal aantal werkplekken te creëren. Hier komt ook een nieuwe trapzaal, een doorsteek naar de bibliotheek en een nieuwe toegang tot het complex zonder trappen, waardoor niet geraakt moet worden aan de bestaande ingangen ten behoeve van mindervaliden. De bouw van het ondergronds boekendepot onder de binnenkoer is de voornaamste toevoeging. Dit is een duurzame oplossing voor de opslag van de boeken en de werking van de Universiteitsbibliotheek tijdens de restauratiewerken. Het biedt ook een garantie voor latere uitbreidingsmogelijkheden.

Na het voeren van de procedure ‘Open Oproep’ van de Vlaams Bouwmeester (Europese architectuurwedstrijd), gunde het Bestuurscollege de studieopdracht aan het ontwerpteam onder leiding van Robbrecht en Daem. De opdracht bestond in het actualiseren van het gebouw met respect voor de authenticiteit en de kwaliteit van het monument. Na de restauratie moet het gebouw beantwoorden aan alle relevante wettelijke bepalingen, aan de hedendaagse comforteisen en aan de eisen voor de bewaring van erfgoedmateriaal. Het ontwerpteam deed een uitgebreid bouwhistorisch onderzoek en stelde een masterplan op voor de restauratie van het hele complex. Die restauratie wordt in vijf fasen gepland:

Fase1 behelst de grondwerken, het bouwen van het ondergrondse depot en de ruwbouw voor het pc-knooppunt. Dat duurt tot eind 2013. Het ondergrondse depot zal drie verdiepingen tellen.

Fase 2 vat aan begin 2013 en omvat het werk aan de gevels en daken. De hele bibliotheek verhuist tussen maart en juni 2014 naar het ondergrondse depot. 'Als je alle boeken rug-aan-rug naast elkaar zet, heb je een lengte van 41 kilometer. Een speciaal team is alle boeken aan het reinigen en aan het inpakken.'

Tijdens fase 3, van 2014 tot 2016, gebeurt de restauratie van de toren en de leeszalen. De kostprijs voor de drie fasen bedraagt 27 miljoen euro. Er wordt gerekend op 11 miljoen subsidies.

Voor Fase 4, restauratie interieurs westvleugel (HIKO) en Fase 5, restauratie interieurs oostvleugel (back-offices), is er nog geen geld voorzien in het investeringsprogramma.

Gentse Boekentoren tegen 2017 gerestaureerd

Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois en Paul Van Cauwenberghe, rector van de Universiteit Gent, ondertekenden vandaag de meerjarige subsidieovereenkomst voor de restauratie van de Boekentoren in Gent, gelegen aan de Rozier. De Gentse Universiteitsbibliotheek en het voormalig Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde, beter bekend als de Boekentoren, staat sinds 1992 op de lijst van de beschermde monumenten. De Boekentoren, een betonnen constructie van 64 meter hoog, is een van de iconen van de architectuur uit het Interbellum en is een meesterwerk van een van onze belangrijkste ontwerpers uit de 20ste eeuw, Henry Van de Velde. Minister Bourgeois: “De Gentse Universiteitsbibliotheek omvat een van de belangrijkste erfgoedcollecties van Vlaanderen. Het optimale behoud van deze stukken vereist dat het gebouw dringend wordt aangepast aan de hedendaagse eisen met betrekking tot de bewaring en opslag van archiefstukken”. Na jaren voorbereiding en studiewerk lagen alle elementen op tafel om een meerjarige subsidieovereenkomst te sluiten tussen de Universiteit Gent en de Vlaamse overheid. Zo een meerjarige protocolovereenkomst, gericht op restauratiedossiers van grootschalige aard of met een langdurige uitvoeringstermijn, biedt de mogelijkheid de financiële middelen beter te spreiden en geeft de projectindieners een grotere rechtszekerheid inzake financiering.

De ondertekening van de protocolovereenkomst behelst de eerste drie fasen van het restauratiedossier (van de in totaal vijf fasen). In totaal gaat het om een subsidie van 7.569.818 euro. De eerste fase (2011-2012) bevat onder meer de bouw van een ondergronds depot (88.137 euro); de tweede fase (2012-2014) zal zich toespitsen op de restauratie van alle gevels en daken (5.172.312 euro); de derde fase zal voornamelijk het interieur van de toren en de leeszalen aanpakken (2.309.370 euro). Met deze subsidieovereenkomst zal de Boekentoren in zijn oude glorie hersteld worden en zal hij aangepast worden aan de huidige normen voor bibliotheken. Bovendien voorziet het restauratieproject in een verbetering van de ontsluiting en de publieke toegankelijkheid. Zo komt er een afzonderlijke toegang tot het belvedère in de toren, zodat ook openstelling buiten de gebruikelijke openingsuren van de bibliotheek mogelijk wordt. Er komt een leescafé en het hele gebouw wordt beter toegankelijk gemaakt voor personen met een handicap.

De waterschade van 2007 en de daaropvolgende ravage bewees hoe kwetsbaar en onvervangbaar een boekencollectie wel is. Het digitaliseringsproject van Google Books toonde ondubbelzinnig aan dat UGent een verrassend rijke historische collectie bezit. Recent werd dat nog eens onderstreept door het onderzoek dat aan de basis lag van de tentoonstelling: Piranesi, de prentencollectie van de Universiteit Gent. De in totaal 48 km boeken, tijdschriften en bijzondere collecties in de toren moeten tijdens de restauratie een andere plek vinden. Er werden diverse pistes bekeken maar de meest gedurfde bleek ook de meest haalbare te zijn: een ondergronds depot onder de binnentuin, dat ook na de verbouwing een permanent depot vormt en waarin erfgoed optimaal kan bewaard worden. Drie ondergrondse verdiepingen, waarvan de onderste met een zwevende vloer en dubbelhoge rekken, zullen in een aangepaste klimaatzone plaats bieden aan 40 km boekenplanken. Het ondergrondse depot wordt in de eerste fase van de restauratie gebouwd. In de zomer van 2013 zou het instapklaar en getest moeten zijn. Al het kostbare erfgoed krijgt hier een plaats en in de Boekentoren zelf komen de werken die ontleend kunnen worden en die niet zo'n streng gecontroleerde klimaatzones vereisen. Het unieke erfgoed krijgt daarbij heel speciaal aandacht en een extra behandeling en verpakking. Link: www.boekentoren.be

Guido Van Peeterssen.