Debat over rol en verantwoordelijkheid van wetenschap.

Op 29 mei 2011 bleken rond een aardappelveld in Wetteren twee werelden met elkaar in aanvaring te komen. Aan de oppervlakte leek het om onderzoek naar genetisch gemodificeerde aardappelen te gaan: één wereld bewoog zich voort onder de slogan “Save Our Science”, op de andere karavaan prijkte “Field Liberation Movement”. Maar er was meer aan de hand. Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling stelde vast dat er zich onder die ogenschijnlijk scherpe tegenstelling een gemeenschappelijke bekommernis bevond. Wat beide bewegingen immers deelden was een gevoel van verontwaardiging ten aanzien van de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek die hier in het gedrang kwam. Enerzijds luidde het dat vrij onderzoek in het gedrang kwam door de aantasting van het aardappel-experiment en anderzijds werd de verwevenheid tussen bepaald GGO - onderzoek en grote, winstgedreven bedrijven als BASF aangeklaagd als een bedreiging voor diezelfde vrijheid van onderzoek.

Nog geen uur na de actie bleken de wereldbeelden te condenseren in kranten, blogs en open brieven. In ijltempo zagen discursieve coalities het daglicht. De Vlaamse rectoren veroordeelden de actie scherp. Ze eisten respect voor wetenschappelijke experimenten die in een wettelijk kader tot stand zijn gekomen. GGO onderzoekers gingen hun werk inhoudelijk verdedigen tegen diverse punten van kritiek. Nog anderen trokken het debat open naar de relatie tussen wetenschap en samenleving, het nut van flankerend onderzoek over maatschappelijke (neven)effecten, de relatie tussen universiteit en industrie, de aanwezige besluitvormingsmechanismen voor GGO’s, en de vraag wat vrij onderzoek eigenlijk is en of het überhaupt bestaat en mogelijk is.

Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling(CDO) wil, zonder standpunt in te nemen, die vraagstukken een sereen forum bieden en organiseert daarom op 27 juni 2011 een debat met alle betrokken partijen. De vragen die we op tafel leggen, overstijgen het GGO debat en kijken meer naar de maatschappelijke context van onderzoek hieromtrent. De verantwoordelijkheid die onderzoekers willen en kunnen dragen in de hedendaagse maatschappij, de relaties tussen wetenschappelijk onderzoek en maatschappij, onderwijs en onderzoeksprogrammatie, de relaties tussen privé en publiek onderzoek, het al dan niet bestaan van samenwerkingsprotocols, de zin en onzin van patentrecht, … het zijn allemaal thema's die ongetwijfeld de revue zullen passeren. Het publiek wordt uitgenodigd om actief aan het debat deel te nemen.

Programma

19u30: inleiding geschiedenis van bio-tech
20 uur: debat met

·         prof. Godelieve Gheysen, biologe, UGent

·         prof. Erik Swyngedouw, geograaf & bio-ingenieur, University of Manchester

·         Michiel Mathijs, bioloog, onderzoeker, UGent

·         dr. ir. Tom Cox, onderzoeker, NIOO / UA

Moderator is John Vandaele, journalist bij MO*.

Maandag 27 juni 2011 om 19u30 in Het Pand, Onderbergen 1, 9000 Gent.

Wetenschappers gaan door met experimenteel aardappelveld

Ondanks de vernielingen aan het proefveld met genetisch gewijzigde aardappelen hebben de wetenschappers betrokken dit onderzoek besloten door te gaan met het experiment. Dat laten ILVO, UGent, VIB en HoGent weten na de toezegging van de steun van Vlaams minister van Innovatie Ingrid Lieten. Die maakte bekend dat de Vlaams regering 250.000 euro extra budget uittrekt om de schade te herstellen die werd toegebracht door de gewelddadige actie van Field Liberation Movement op zondag 29 mei. Deze veldproef met aardappelen resistent tegen de aardappelziekte is vanuit wetenschappelijk oogpunt belangrijk. De aardappelziekte veroorzaakt in ons land jaarlijks voor 55 miljoen euro, maar ook op internationaal niveau is deze proef belangrijk. “We geven niet op,” stellen de wetenschappers. “Meer dan ooit geloven we erin dat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk is om de landbouw milieuvriendelijker en duurzamer te maken. De steun die we vanuit politiek, landbouw, wetenschap en maatschappij hebben gekregen heeft ons gesterkt in die overtuiging”. Uit een grondige inspectie blijkt dat tijdens de terroristische actie van Field Liberation Movement 15% van de planten in de veldproef werd vernield. Er werd ook ernstige schade werd toegebracht aan de omheining en de veiligheidsinfrastructuur. Dankzij de bijkomende financiële injectie van de Vlaamse regering is het mogelijk om die schade in voldoende mate te herstellen om de veldproef verder te zetten.

Ondertussen blijkt dat het Field Liberation Movement zijn oog heeft laten vallen op het eerste genetisch gemodificeerd populierenbos in Zwijnaarde. Ook dit bos past in het fundamenteel onderzoek dat het Vlaams Instituut voor Biotechnologie voert. De bomen staan er nu anderhalf jaar en zijn volgens het VIB geschikt als bron voor biobrandstoffen. Door de verlaagde productie van lignine, een kleefstof in het hout, kunnen houtvezels gemakkelijker afgebroken worden tot glucose, de basis van ethanolproductie. In 2008 kreeg het onderzoek internationale erkenning en in 2009 werden enkele honderden bomen geplant. Door de genetische ingreep ligt de bio-ethanolopbrengst tot 81 % hoger dan bij de gewone populieren. De veldproef met populieren is de enige in België en kwam er nadat het VIB gedurende een periode van 10 jaar geen veldproeven meer had gedaan. De actievoerders laten er geen twijfel over bestaan: ofwel wordt dit veld dag en nacht bewaakt ofwel wordt het vernield.